ओपीडी: 10:00 AM – 2:00 PM | 4:00 PM – 6:30 PM · रविवार बंद मॉडर्न इलेक्ट्रॉनिक मॉलजवळ, रुक्मिणी नगर, अमरावती 9021027168

मानसिक आरोग्य

नैराश्य (डिप्रेशन): लक्षणे, कारणे व उपचार

Depression: symptoms, causes and treatment

नैराश्य म्हणजे काही दिवसांची उदासी नव्हे. हा आजार मूड, झोप, भूक, ऊर्जा आणि काम करण्याच्या किंवा आयुष्याचा आनंद घेण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करतो – आणि योग्य उपचारांनी बहुतेक लोक चांगले बरे होतात.

महत्त्वाची तथ्ये

28 कोटीलोक जगभरात नैराश्याने ग्रस्त आहेत (WHO).
20 पैकी 1भारतीय प्रौढाला आयुष्यात कधी ना कधी नैराश्य झाले आहे (NMHS 2015–16).
~85%सामान्य मानसिक आजार असलेल्या भारतीयांना उपचार मिळत नाहीत (NMHS 2015–16).

सामान्य लक्षणे

  • दोन आठवडे किंवा अधिक काळ सततची उदासी, पोकळपणा किंवा चिडचिड
  • नेहमीच्या कामांत रस किंवा आनंद न वाटणे
  • खूप कमी किंवा खूप जास्त झोप
  • भूक किंवा वजनात बदल
  • थकवा व उत्साहाचा अभाव
  • लक्ष केंद्रित करण्यात व निर्णय घेण्यात अडचण
  • अपराधीपणा किंवा स्वतःला निरुपयोगी समजणे
  • मृत्यूचे किंवा स्वतःला इजा करण्याचे विचार

कारणे व जोखीम

  • कौटुंबिक इतिहास व मेंदूतील रसायनांमधील बदल
  • ताणतणावाच्या घटना, प्रियजनांचा मृत्यू किंवा दीर्घ ताण
  • जुनाट आजार, वेदना किंवा हार्मोनल बदल (उदा. बाळंतपणानंतर)
  • दारू किंवा अमली पदार्थांचे सेवन
  • एकटेपणा व आधाराचा अभाव

उपचार

  • समुपदेशन व सायकोथेरपी, उदा. कॉग्निटिव्ह बिहेविअरल थेरपी (CBT)
  • मध्यम ते तीव्र नैराश्यात अँटिडिप्रेसंट औषधे – त्यांची सवय लागत नाही, परिणाम दिसायला साधारण 2–6 आठवडे लागतात आणि ती अचानक बंद करू नयेत; आत्महत्येचे विचार वाढल्यास लगेच डॉक्टरांना सांगा
  • नियमित झोप, व्यायाम व दिनचर्या
  • कुटुंबीयांना माहिती व आधार
  • उपचारांना दाद न देणाऱ्या नैराश्यात: उपचार बदलण्यापूर्वी निदान, डोस व कालावधीचा आढावा

डॉक्टरांना केव्हा भेटावे

उदासी दोन आठवड्यांहून अधिक काळ राहिल्यास किंवा दैनंदिन जीवनावर परिणाम होत असल्यास मानसोपचार तज्ज्ञांना भेटा. स्वतःला इजा करण्याचे विचार येत असल्यास त्वरित मदत घ्या – टेली-मानस 14416 (मोफत, 24×7) किंवा 112 वर कॉल करा.

नवचेतना क्लिनिक कसे मदत करू शकते

नवचेतना क्लिनिकमध्ये डॉ. विवेक प्रभाकर जोगे (एमबीबीएस, एमडी मानसोपचार) गोपनीय तपासणी व पुराव्यावर आधारित उपचार देतात, आणि गरज असल्यास कुटुंबालाही सहभागी करून घेतात.

स्रोत: WHO fact sheet: Depressive disorder (2023); National Mental Health Survey of India 2015–16, NIMHANS.

संबंधित लेख

मानसिक आरोग्य

नैराश्य: लक्ष देण्याजोगी 8 लक्षणे

कधीकधी उदास वाटणे सामान्य आहे. उदासी आठवडोन्‌आठवडे टिकली आणि दैनंदिन जीवनावर परिणाम झाला, तर ते नैराश्य असू शकते – उपचार करता येणारा आजार.

#नैराश्य

मानसिक आरोग्य

स्किझोफ्रेनिया: सुरुवातीची लक्षणे, उपचार व बरे होणे

स्किझोफ्रेनिया हा मेंदूचा उपचार करता येणारा आजार आहे. सुरुवातीची लक्षणे ओळखा, उपचार समजून घ्या आणि कुटुंब बरे होण्यास कशी मदत करू शकते ते जाणून घ्या.

#कुटुंब#स्किझोफ्रेनिया

मानसिक आरोग्य

बायपोलर डिसऑर्डर: मनःस्थितीतील टोकाचे चढ-उतार समजून घ्या

बायपोलर डिसऑर्डरमध्ये नैराश्य व मेनियाचे टप्पे येतात. लक्षणे, उपचार आणि आजार पुन्हा होऊ नये म्हणून कुटुंब कशी मदत करू शकते ते जाणून घ्या.

#कुटुंब#बायपोलर डिसऑर्डर

बरे वाटण्याच्या दिशेने पहिले पाऊल उचला

सल्ला गोपनीय असतो आणि डॉक्टर तुम्हाला पुरेसा वेळ देतात. भेटीची वेळ बुक करा किंवा बोलण्यासाठी फक्त कॉल करा.