बायपोलर डिसऑर्डर हा दीर्घकालीन आजार असून त्यात मनःस्थिती नैराश्य व मेनियाच्या टप्प्यांमध्ये झुलते – मेनियामध्ये असामान्यपणे जास्त ऊर्जा, अति-सक्रियता व झोपेची कमी गरज असते. नियमित उपचारांनी बहुतेक लोक दीर्घकाळ बरे राहतात.
महत्त्वाची तथ्ये
सामान्य लक्षणे
- मेनिया: खूप आनंदी किंवा चिडचिडी मनःस्थिती, अति-आत्मविश्वास
- थकवा न वाटता झोपेची खूप कमी गरज
- भरभर बोलणे, वेगाने धावणारे विचार, एका विचारातून दुसऱ्यावर उडी
- जास्त खर्च, धोकादायक निर्णय किंवा असामान्य वागणे
- नैराश्य: उदासी, कमी ऊर्जा, रस न वाटणे व निराशा
- टप्प्यांच्या मध्ये सामान्य मनःस्थितीचा काळ
कारणे व जोखीम
- आनुवंशिकतेचा (घराण्यात असण्याचा) मोठा वाटा
- मेंदूतील रसायनांमधील बदल
- ताण, अपुरी झोप किंवा नशेच्या पदार्थांचे सेवन यामुळे आजाराचा नवा टप्पा सुरू होऊ शकतो
- औषधे अचानक बंद करणे
उपचार
- मनःस्थिती स्थिर करणारी औषधे, नियमित तपासणी व गरज असल्यास रक्ततपासणीसह
- रुग्ण व कुटुंबीयांना माहिती – सुरुवातीची धोक्याची लक्षणे व काय करावे
- नियमित झोप व दिनचर्या
- दारू व इतर नशेच्या पदार्थांपासून दूर राहणे
- आजार पुन्हा होऊ नये यासाठी योजना व दीर्घकालीन फॉलो-अप
डॉक्टरांना केव्हा भेटावे
झोप कमी होणे, असामान्य ऊर्जा किंवा खर्च, किंवा खोल उदासी दिसल्यास लवकर मदत घ्या. एखादी व्यक्ती खूप अस्वस्थ असेल, स्वतःला किंवा इतरांना धोका निर्माण झाला असेल किंवा आत्महत्येबद्दल बोलत असेल तर त्वरित मदत घ्या – क्लिनिक, टेली-मानस 14416 किंवा 112 वर कॉल करा.
नवचेतना क्लिनिक कसे मदत करू शकते
नवचेतना क्लिनिकमध्ये डॉ. विवेक प्रभाकर जोगे (एमबीबीएस, एमडी मानसोपचार) गोपनीय तपासणी व पुराव्यावर आधारित उपचार देतात, आणि गरज असल्यास कुटुंबालाही सहभागी करून घेतात.
स्रोत: WHO fact sheet: Mental disorders (2022); National Mental Health Survey of India 2015–16, NIMHANS.
