परीक्षा किंवा मुलाखतीपूर्वी घाबरणे सामान्य आहे. काळजी किंवा भीती अति असेल, आवरता येत नसेल आणि तिचा झोप, काम, नातेसंबंध किंवा आरोग्यावर परिणाम होऊ लागला, तर तो आजार ठरतो.
महत्त्वाची तथ्ये
सामान्य लक्षणे
- आवरता न येणारी अति काळजी
- अस्वस्थता, चिडचिड किंवा सतत ताण
- धडधड, दम लागणे किंवा छातीत दडपण
- थरथर, घाम किंवा तोंड कोरडे पडणे
- झोप लागण्यात अडचण
- पॅनिक अटॅक – काही मिनिटांत टोकाला जाणारी अचानक तीव्र भीती
- भीतीमुळे काही ठिकाणे किंवा परिस्थिती टाळणे
कारणे व जोखीम
- कौटुंबिक इतिहास व स्वभाव
- ताणाचे किंवा क्लेशदायक अनुभव
- थायरॉईडसारख्या शारीरिक समस्या
- जास्त चहा-कॉफी, दारू किंवा व्यसन सोडल्यावर विथड्रॉवल
- कामाच्या ठिकाणी किंवा घरी दीर्घ ताण
उपचार
- कॉग्निटिव्ह बिहेविअरल थेरपी (CBT) – काळजी हाताळणे व भीतीला टप्प्याटप्प्याने सामोरे जाणे शिकणे
- श्वासाचे व्यायाम व रिलॅक्सेशन तंत्रे
- गरज असल्यास SSRI सारखी सवय न लागणारी औषधे
- झोपेच्या किंवा “शांत करणाऱ्या” गोळ्यांचा दीर्घ वापर टाळणे
- नियमित व्यायाम, झोप व कमी कॅफीन
डॉक्टरांना केव्हा भेटावे
काळजी किंवा भीती दैनंदिन जीवनात अडथळा ठरू लागल्यास मानसोपचार तज्ज्ञांना भेटा. पहिल्यांदाच छातीत दुखू लागल्यास किंवा दम लागल्यास – विशेषतः घाम, हात किंवा जबड्यापर्यंत पसरणारी वेदना किंवा भोवळ असल्यास – तो हृदयविकाराचा झटका असू शकतो: लगेच 112 वर कॉल करा किंवा रुग्णालयात जा, याला चिंता समजून दुर्लक्ष करू नका.
नवचेतना क्लिनिक कसे मदत करू शकते
नवचेतना क्लिनिकमध्ये डॉ. विवेक प्रभाकर जोगे (एमबीबीएस, एमडी मानसोपचार) गोपनीय तपासणी व पुराव्यावर आधारित उपचार देतात, आणि गरज असल्यास कुटुंबालाही सहभागी करून घेतात.
स्रोत: WHO fact sheet: Anxiety disorders (2023); National Mental Health Survey of India 2015–16, NIMHANS.
