स्किझोफ्रेनिया व्यक्तीच्या विचार करण्याच्या, जाणवण्याच्या व वागण्याच्या पद्धतीवर परिणाम करतो. त्याबद्दल अनेक गैरसमज असले तरी हा उपचार करता येणारा आजार आहे – लवकर उपचार, नियमित औषधे व कुटुंबाची साथ बरे होण्यात मोठा फरक घडवतात.
महत्त्वाची तथ्ये
सामान्य लक्षणे
- इतरांना ऐकू न येणारे आवाज ऐकू येणे किंवा इतरांना न दिसणाऱ्या गोष्टी दिसणे (भास)
- ठाम चुकीच्या समजुती, उदा. कोणी पाठलाग करत आहे किंवा इजा करेल (भ्रम)
- गोंधळलेले बोलणे किंवा अव्यवस्थित विचार
- कुटुंब व मित्रांपासून दूर राहणे
- उत्साहाचा अभाव, स्वतःची काळजी न घेणे किंवा झोपेत बदल
- संशय किंवा असामान्य वागणे
कारणे व जोखीम
- आनुवंशिक व कौटुंबिक घटक
- मेंदूची वाढ व रसायनांमधील फरक
- ताण व कठीण प्रसंग
- गांजा व इतर अमली पदार्थ तो सुरू किंवा तीव्र करू शकतात
उपचार
- परिणाम देणाऱ्या सर्वात कमी डोसमध्ये अँटिसायकोटिक औषधे, दुष्परिणामांवर लक्ष ठेवून
- नियमित फॉलो-अप व नियमितपणे औषधे घेण्यास मदत
- कुटुंबीयांना माहिती व आधार
- मनो-सामाजिक पुनर्वसन – दिनचर्या, कौशल्ये, काम किंवा अभ्यास
- नियमित शारीरिक आरोग्य तपासणी
डॉक्टरांना केव्हा भेटावे
एखाद्याच्या वागण्यात बदल झाल्यास, ती व्यक्ती एकटी राहू लागल्यास किंवा असामान्य अनुभवांबद्दल बोलत असल्यास लवकर मदत घ्या. ती अस्वस्थ असेल, तिच्यापासून स्वतःला किंवा इतरांना धोका असेल किंवा खाणे-झोपणे सोडले असेल तर त्वरित मदत घ्या – क्लिनिक किंवा 112 वर कॉल करा.
नवचेतना क्लिनिक कसे मदत करू शकते
नवचेतना क्लिनिकमध्ये डॉ. विवेक प्रभाकर जोगे (एमबीबीएस, एमडी मानसोपचार) गोपनीय तपासणी व पुराव्यावर आधारित उपचार देतात, आणि गरज असल्यास कुटुंबालाही सहभागी करून घेतात.
स्रोत: WHO fact sheet: Schizophrenia (2022).
