दारूचे व्यसन म्हणजे इच्छाशक्तीचा अभाव नव्हे – हा आजार मेंदू दारूला कसा प्रतिसाद देतो ते बदलतो. चांगली बातमी म्हणजे योग्य उपचार व कुटुंबाच्या साथीने लोक बरे होतात आणि दारूपासून दूर राहतात.
महत्त्वाची तथ्ये
सामान्य लक्षणे
- दारूची तीव्र तलफ
- कमी करणे किंवा सोडणे जमत नाही
- तोच परिणाम मिळवण्यासाठी जास्त दारूची गरज
- न प्यायल्यास थरथर, घाम, झोप न येणे किंवा अस्वस्थता
- बरे वाटण्यासाठी सकाळीच दारू पिणे
- दारूमुळे काम, कुटुंब किंवा आरोग्याकडे दुर्लक्ष
कारणे व जोखीम
- कुटुंबात दारूच्या समस्येचा इतिहास
- ताण, नैराश्य किंवा चिंता
- लहान वयात पिण्यास सुरुवात
- सहज उपलब्धता व सामाजिक दबाव
उपचार
- पिण्याची पद्धत व शारीरिक आरोग्याची गोपनीय तपासणी
- डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली विथड्रॉवल (डिटॉक्स), थायमिनसारख्या जीवनसत्त्वांसह
- योग्य असल्यास तलफ कमी करणारी औषधे
- प्रेरणा वाढवणारे समुपदेशन व पुन्हा पिणे टाळण्याची योजना
- नैराश्य किंवा चिंतेवर उपचार, कुटुंबीयांना मार्गदर्शन व नियमित फॉलो-अप
डॉक्टरांना केव्हा भेटावे
जास्त पिणाऱ्या व्यक्तीची दारू घरीच अचानक बंद करू नका – विथड्रॉवलमुळे फिट्स (झटके) येऊ शकतात व व्यक्ती गोंधळून जाऊ शकते. दारू सोडल्यानंतर व्यक्ती गोंधळल्यास, तिला भास झाल्यास किंवा झटका आल्यास त्वरित आपत्कालीन उपचार घ्या.
नवचेतना क्लिनिक कसे मदत करू शकते
नवचेतना क्लिनिकमध्ये डॉ. विवेक प्रभाकर जोगे (एमबीबीएस, एमडी मानसोपचार) गोपनीय तपासणी व पुराव्यावर आधारित उपचार देतात, आणि गरज असल्यास कुटुंबालाही सहभागी करून घेतात.
स्रोत: Magnitude of Substance Use in India 2019, Ministry of Social Justice & Empowerment and AIIMS New Delhi; WHO Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders (2024).
