चांगली झोप मूड, स्मरणशक्ती, रोगप्रतिकारशक्ती व सुरक्षिततेसाठी आवश्यक आहे. बहुतेक झोपेच्या तक्रारींमागे शोधून उपचार करता येईल असे कारण असते – ताण, चिंता, नैराश्य, वेदना, सवयी किंवा औषधे.
महत्त्वाची तथ्ये
सामान्य लक्षणे
- झोप लागण्यात अडचण
- रात्री वारंवार किंवा पहाटे खूप लवकर जाग येणे
- सकाळी ताजेतवाने न वाटणे
- दिवसा थकवा, चिडचिड किंवा लक्ष न लागणे
- झोपताना झोपेबद्दल काळजी
कारणे व जोखीम
- ताण, चिंता किंवा नैराश्य
- वेदना किंवा शारीरिक समस्या, उदा. घोरताना मध्येच श्वास थांबणे (स्लीप ॲप्निया)
- संध्याकाळी चहा, कॉफी, दारू किंवा तंबाखू
- झोपताना मोबाइल-टीव्ही, अनियमित वेळा किंवा शिफ्टमधील काम
- काही औषधे व झोपेच्या गोळ्यांचा दीर्घ वापर
उपचार
- मूळ कारण शोधून उपचार
- निद्रानाशासाठी कॉग्निटिव्ह बिहेविअरल थेरपी (CBT-I) – सुचवलेला पहिला उपचार
- उठण्याची ठरलेली वेळ, अंधार व शांतता असलेली खोली, झोपण्यापूर्वी स्क्रीन नाही
- फक्त गरज असल्यास थोड्या काळासाठी औषधे
- दीर्घकाळ घेतल्या जाणाऱ्या झोपेच्या गोळ्या कमी करण्याची देखरेखीखालील योजना
डॉक्टरांना केव्हा भेटावे
झोप नीट न लागण्याचा त्रास काही आठवड्यांहून अधिक काळ टिकल्यास, दिवसभराच्या कामांवर परिणाम झाल्यास, किंवा तुम्ही मोठ्याने घोरत असाल व दिवसा झोप येत असेल, तर डॉक्टरांना भेटा.
नवचेतना क्लिनिक कसे मदत करू शकते
नवचेतना क्लिनिकमध्ये डॉ. विवेक प्रभाकर जोगे (एमबीबीएस, एमडी मानसोपचार) गोपनीय तपासणी व पुराव्यावर आधारित उपचार देतात, आणि गरज असल्यास कुटुंबालाही सहभागी करून घेतात.
स्रोत: American Academy of Sleep Medicine (AASM) – adult sleep recommendations and insomnia guidance; DSM-5 / ICSD-3 criteria for chronic insomnia.
