बेंझोडायझेपीन (सामान्यपणे दिल्या जाणाऱ्या झोपेच्या व चिंतेच्या गोळ्या) थोड्या काळासाठी चांगले काम करतात, पण महिनोन्महिने किंवा वर्षानुवर्षे रोज घेतल्यास त्यांचे व्यसन लागू शकते. अचानक बंद करणे हानिकारक ठरू शकते – देखरेखीखाली हळूहळू कमी करणे सुरक्षित व प्रभावी आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
सामान्य लक्षणे
- तोच परिणाम मिळवण्यासाठी जास्त डोसची गरज
- गोळीशिवाय झोप न लागणे
- डोस चुकल्यास अस्वस्थता, बेचैनी किंवा आधीपेक्षा जास्त निद्रानाश
- स्मरणशक्तीच्या तक्रारी, दिवसा सुस्ती किंवा तोल जाणे
- पडणे, विशेषतः वृद्धांमध्ये
कारणे व जोखीम
- सुचवलेल्या कालावधीपेक्षा जास्त काळ रोज सेवन
- चिंता, नैराश्य किंवा निद्रानाशावर उपचार न होणे
- प्रिस्क्रिप्शनशिवाय विकत घेतलेल्या गोळ्या
- दारूसोबत सेवन
उपचार
- औषध व ते सुरू करण्याच्या कारणाचा आढावा
- वैयक्तिक, हळूहळू डोस कमी करण्याची योजना
- निद्रानाशासाठी कॉग्निटिव्ह बिहेविअरल थेरपी (CBT-I)
- मूळ चिंता किंवा नैराश्यावर सुरक्षित पर्यायांनी उपचार
- संपूर्ण प्रक्रियेत नियमित फॉलो-अप
डॉक्टरांना केव्हा भेटावे
ही औषधे अचानक बंद करू नका – त्यामुळे तीव्र अस्वस्थता, गोंधळल्यासारखे होणे किंवा फिट्स (झटके) येऊ शकतात. सुरक्षितपणे कमी करण्याच्या योजनेसाठी मानसोपचार तज्ज्ञांशी बोला. या गोळ्यांसोबत दारू किंवा ओपिओइड वेदनाशामके घेतल्यास श्वास धोकादायकरीत्या मंदावू शकतो.
नवचेतना क्लिनिक कसे मदत करू शकते
नवचेतना क्लिनिकमध्ये डॉ. विवेक प्रभाकर जोगे (एमबीबीएस, एमडी मानसोपचार) गोपनीय तपासणी व पुराव्यावर आधारित उपचार देतात, आणि गरज असल्यास कुटुंबालाही सहभागी करून घेतात.
स्रोत: NICE Clinical Knowledge Summaries: Benzodiazepine and z-drug withdrawal; British National Formulary (BNF) guidance on hypnotics and anxiolytics.
